سهم فناوری نانو در لایحه بودجه ۹۶

گزارش و تحلیل
Print Friendly, PDF & Email

مرجع پلیمر در بازار ایران به نقل از تسنیم، فناوریهای نوین نقش مهمی در تحقق اقتصاد دانش‌بنیان داشته و محور مهمی برای توسعه پایدار به شمار می‌رود از این رو کشورها، سهم عمده‌ای از فعالیتهای علمی، پژوهشی و نوآورانه خود را به دستیابی و توسعه فناوریهای نوین اختصاص می‌دهند. یکی از این فناوریهای مهم، فناوری نانو است که به عنوان اولویتی در اسناد بالادستی کشور به‌خصوص نقشه جامع علمی مطرح بوده و در سالهای اخیر پیشرفتهای زیادی داشته است.

این گزارش که برگرفته از بررسی بخش فناوری نانو در لایحه بودجه است توسط دفتر مطالعات ارتباطات و فناوریهای نوین مرکز پژوهشهای مجلس به بررسی اعتبارات پیش‌بینی شده برای برنامه‌ها و دستگاه‌های اجرایی مرتبط با توسعه فناوری نانو و مقایسه آن با بودجه سنوات قبل پرداخته است.

اعتبارات توسعه فناوری نانو در قالب چندین برنامه در قوانین بودجه سالیانه پیش‌بینی شده است؛ یکی از مهم‌ترین این برنامه‌ها، برنامه حمایت از توسعه فناوری نانو است که اعتبار مربوط به آن ابتدا در سال ۱۳۹۱ در اختیار معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری بود و در سالهای بعد به تدریج اعتبار آن به ستاد ویژه توسعه فناوری نانو منتقل شد به طوریکه از سال ۱۳۹۴ اعتبار برنامه مربور به طور کامل در اختیار ستاد ویژه توسعه فناوری نانو قرار گرفت.

جدول زیر مقدار اعتبارات بخش فناوری نانو و دستگاه‌های مرتبط با آنها در فاصله سالهای ۱۳۹۱ تا ۱۳۹۶ را نشان می‌دهد:

اعتبارات پژوهش و توسعه حوزه فناوری نانو در قالب سه برنامه «حمایت از توسعه فناوری نانو»، «توسعه علوم پزشکی» و «پژوهشهای کاربردی» شناسایی شدند که اعتبارات مربوط به آنها در دستگاه‌های متولی پیش‌بینی شده است.

با این حال دستگاه‌های دیگری از جمله کمیته فناوری نانو وزارت جهاد کشاورزی، پژوهشکده علوم و فناوری نانو دانشگاه شریف، پژوهشکده پلیمر و پتروشیمی ایران، مرکز پژوهشی علوم و فناوری نانو دانشگاه تهران، مرکز تحقیقات مواد نانو ساختار دانشگاه صنعتی سهند، کمیته نانو سازمان غذا و دارو، دانشگاه علوم پزشکی بقیه‌الله الاعظم (عج)، پارکهای علم و فناوری و سایر دانشگاه‌ها و مراکز تحقیقاتی نیز در حوزه نانو فناوری فعال هستند.

البته به دلیل مشخص نبودن ردیف بودجه اختصاصی فعالیتهای مرتبط با نانو فناوری در لایحه بودجه سال ۱۳۹۶ و قوانین بودجه سالهای اخیر در جدول فوق به آنها اشاره نشده است.

همچنین برای انجام برنامه‌ریزی و نظارت بر نهادهای مرتبط توسط ستاد توسعه فناوری نانو، اعتباری حدود ۴۶ میلیارد ریال در لایحه بودجه سال ۱۳۹۶ ذیل «برنامه مدیریت و راهبری علم و فناوری» منظور شده است.

روند اعتبارات مصوب ستاد توسعه نانو فناوری و برنامه‌های مرتبط با توسعه فناوری نانو در نمودار زیر آمده است.

مهم‌ترین نکات لایحه بودجه ۱۳۹۶ در حوزه فناوری نانو

همانطور که در جدول بالا نیز مشخص است، سهم عمده‌ای از اعتبارات توسعه فناوری نانو در اختیار ستاد توسعه فناوری نانو قرار دارد؛ ستاد ویژه توسعه فناوری نانو به عنوان متولی اصلی توسعه فناوری نانو در سال ۱۳۸۲ تشکیل شده است اما تا سال ۱۳۹۲ ردیف بودجه مستقلی نداشت و منابع مالی آن از طریق نهاد ریاست جمهوری یا معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری تأمین می‌شد.

در سالهای ۱۳۹۲ و ۱۳۹۳ و با در نظر گرفتن ردیف بودجه مستقل برای ستاد توسعه فناوری نانو، بخش عمده اعتبارات ویژه توسعه فناوری نانو از طریق ستاد نانو هزینه شده است.

از سال ۱۳۹۴ تا ۱۳۹۵ اعتبارات برنامه حمایت از توسعه فناوری نانو صرفا از طریق ستاد نانو هزینه می‌شد اما در لایحه بودجه سال ۱۳۹۶۶ علاوه بر ستاد توسعه فناوری نانو، حدود نیم درصد از اعتبارات برنامه حمایت از توسعه فناوری نانو برای مرکز تحقیقات نانو فناوری دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی، درمانی ایران نیز منظور شده است.

در قانون بودجه ۱۳۹۵ و لایحه بودجه ۱۳۹۶، پروژه توسعه فناوری نانو (طرح تملک دارایی سرمایه‌ای) نیز به عنوان یک فعالیت ذیل برنامه حمایت از توسعه فناوری نانو قرار گرفته است؛ این طرح در قوانین بودجه سالهای ۱۳۸۴۴ تا ۱۳۹۴ به صورت جداگانه و به صورت طرح تملک دارایی سرمایه‌ای ارائه می‌شد.

طبق لایحه بودجه ۱۳۹۶، طرح تملک دارایی سرمایه‌ای ملی «توسعه فناوری نانو» عنوان پروژه‌ای است که در سال ۱۳۸۴ تعریف شده و به ستاد توسعه فناوری نانو محول شده است.

جمع کل بودجه پروژه توسعه فناوری نانو حدود ۵۲۹ میلیارد ریال است که تا قبل از برنامه پنجم توسعه مبلغی حدود ۱۸۷ میلیارد ریال و بین سالهای ۱۳۹۰ تا ۱۳۹۴ مبلغی حدود ۱۸۹ میلیارد ریال تخصیص یافته بود.

در قانون بودجه سال ۱۳۹۵ نیز اعتباری بالغ بر ۷۶ میلیارد ریال برای اجرای این طرح مصوب شد و در لایحه بودجه ۱۳۹۶ نیز مبلغ حدود ۷۶ میلیارد ریال برآورد شده است و پیش‌بینی شده در صورت تخصیص کامل اعتبارات مورد نظر، این طرح تا پایان سال ۱۳۹۶ به اتمام برسد.

در قانون بودجه سال ۱۳۹۵ و لایحه بودجه سال ۱۳۹۶، طبق بند «۸-۲» سیاستهای کلی علم و فناوری، اعتبارات ویژه و جداگانه‌ای برای پژوهش و فناوری در قالب جدول ۱۴ ماده واحده در نظر گرفته شده که در جدول ۲ اعتبارات ویژه توسعه فناوری نانو و دستگاه مربوطه آورده شده است.

با این حال ابهامات جدی درباره تأمین این اعتبارات، مکانیسم تخصیص اعتبارات به دستگاه‌ها و نظارت بر نحوه هزینه‌کرد اعتبارات وجود دارد؛ دستیابی به سهم مناسبی از تجارت جهانی با استفاده از فناوری نانو، ایجاد زمینه مناسب برای بهره‌مندی از مزایای فناوری نانو برای ارتقای کیفیت زندگی مردم و نهادینه شدن توسعه پایدار و پویای علوم و فناوری و صنعت نانواز اهداف برنامه توسعه فناوری نانو در سند «راهبرد آینده نانو فناوری» است.

همچنین براساس هدف‌گذاری نقشه جامع علمی کشور، تا سال ۱۴۰۴ باید دو درصد سهم بازار نانوی جهان متعلق به ایران باشد.

تفکیک برنامه‌های دستگاه‌های اجرایی براساس فعالیت آنها که از زمان تدوین قانون بودجه سال ۱۳۹۴ آغاز شد، اقدام مناسبی بود که سبب شده تا فعالیتهای مرتبط با پژوهش و توسعه فناوری نانو در دستگاه‌های مرتبط شناسایی شده و اعتبارات پیش‌بینی شده بهتر مورد بررسی قرار گیرد.

با توجه به جدید بودن فناوری نانو و عدم شناخت کامل نسبت به تمام جنبه‌های آن، پیشنهاد می‌شود برای بهره‌برداری ایمن از این فناوری، برنامه‌ها و فعالیتهایی در ارتباط با ارزیابی ایمنی و مخاطرات فناوری نانو برای سلامت و محیط زیست هم راستا با برنامه‌های حمایت از پژوهش و توسعه فناوری نانو در نظر گرفته شود.

در کل بررسی اعتبارات مصوب برای توسعه فناوری نانو نشان از روند رو به رشد سرمایه‌گذاری دولت در توسعه این فناوری در سالهای اخیر دارد که به منظور دستیابی به جایگاه مناسب در بین ۱۵ کشور برتر فناوری نانو و ارتقای مداوم این جایگاه، حمایت کافی و مستمر از این فناوری اولویت‌دار، ضروری است.

0
telegram.png

نظر بگذارید

Time limit is exhausted. Please reload the CAPTCHA.